Hij kwam met vage klachten: moe, benauwd, slapeloos. Burn-out, dacht ik. Tot hij begon over de ongeopende enveloppen. De schulden. De schaamte. Dit was geen somatisch vraagstuk, maar bestaansonzekerheid. Geen scan die dat toont. Geen richtlijn die zegt wat te doen.
Die ontmoeting liet me niet los. Want hoe vaak behandelen we symptomen, terwijl de oorzaak zich afspeelt buiten de spreekkamer?
We beschikken over steeds slimmere technologie. Algoritmes voorspellen risico’s, dashboards kleuren rood of groen. Handig, zeker. Maar scherpte is geen inzicht. Wat zichtbaar is, is niet per se wat ertoe doet.
Een patiënt kan perfect scoren op het dashboard en toch vastlopen. Door zorgen thuis, door stress die niet meetbaar is, door een leven dat kraakt. Technologie ordent, maar filtert ook. Wie alleen kijkt naar meetwaarden, mist wat wezenlijk is. Mensen zijn geen optelsom van data.
In 1700 stelde arts Bernardino Ramazzini zijn beroemde vraag: “Wat is uw beroep?” Daarmee verbond hij gezondheid aan leefomstandigheden. Drie eeuwen later is die gedachte urgenter dan ooit.
Eén op de vijf huishoudens kampt met problematische schulden. Jongeren vinden geen woning. Ouderen vereenzamen. Je ziet het niet in het EPD, maar het bepaalt wel herstel, therapietrouw en veerkracht. Bestaanszekerheid is geen bijzaak; het draagt gezondheid zoals schoon drinkwater dat ooit deed.
Onze medische blik helpt ons focussen, maar kan ook vernauwen. Werkelijk zien vraagt om context. Niet alleen: “Wat mankeert u?” maar ook: “Wat speelt er in uw leven?”
Is daar ruimte voor nu de druk oploopt en efficiëntie de norm is? Juist dan moeten we vasthouden aan de menselijke maat. Dit is geen oproep om artsen tot maatschappelijk werkers te maken. Wel om te erkennen dat wat we níet zien soms doorslaggevend is.
De zorg van morgen vraagt om artsen die technologie benutten zonder zich te laten verblinden. Die durven zeggen: hier ligt de oplossing niet in een recept, maar in schuldhulp, huisvesting of rust.
Dat vraagt moed. Om vragen te stellen buiten de richtlijn. Om door te verwijzen waar het echt helpt. En ook om te accepteren dat niet alles binnen de spreekkamer oplosbaar is.
Wie werkelijk wil zien, kijkt met hoofd én hart. Achter elke klacht zit een mens met een verhaal dat verder reikt dan symptomen. Laten we de moed houden om dat verhaal te blijven zien.
Deze column is gebaseerd op de Voorzittersrede van de KNMG-Domusdag die op 12 december 2025 plaatsvond. De hele rede kun je hier bekijken.
Jurriaan Penders, voorzitter artsenfederatie KNMG
Ben je arts en wil je reageren op dit artikel, stuur dan een mail naar communicatie@fed.knmg.nl
Lees meer nieuws