Het Praktijkperikel Seks toevoegen aan de dagen gaf een mooi inkijkje in het wedervaren van een bewoner en arts in een verpleeghuis. Een man van in de 70 die bij de arts komt, vertelt dat hij regelmatig een ‘dame’ ontvangt, maar dat hij moeite heeft met het krijgen van een erectie. Of de dokter hiervoor een pilletje heeft, maar hij liever niet wil dat de verzorgers dit weten. De specialist ouderengeneeskunde schrijft daarom buiten het elektrisch patiëntendossier om een PDE-5-remmer voor. Goed opgelost. En toch...

Wat is dat toch dat we in onze maatschappij, en dus ook in de zorg, kennelijk zo geheimzinnig blijven doen over een van de meest basale behoeften van de mens: seks en intimiteit - sla de Piramide van Maslow er vooral op na.

Tegen die achtergrond is het ook jammer dat de PDE-5-remmer heimelijk moet worden voorgeschreven, omdat zorgmedewerkers in de instelling dit niet ‘mogen’ weten. Vanuit de bewoner begrijp ik dit zeker – zijn wens om privacy waar het gaat om een van zijn meest intieme -zij het basale- behoeften. Maar ligt een deel van die gewenste heimelijkheid ook niet deels bij hoe zorgverleners en de maatschappij zélf met dit onderwerp omgaan?

De afgelopen tijd was seks in het verpleeghuis een aantal keren onderwerp van gesprek bij de Artseninfolijn. En dan bedoel ik niet overlast gevend of pathologisch / ontremd seksueel gedrag, maar situaties van consensuele intimiteit tussen bewoners - tot beider tevredenheid en geluk.

Daarbij kwamen onder meer de volgende vragen aan de orde:

• Moet en/of mag ik deze intimiteit tussen bewoners melden bij de mentor (vaak partner of kind)?
• Maakt het daarbij uit of de betreffende bewoner getrouwd is of was?
• Hebben zorgverleners dan de plicht of de ‘vrijheid’ om dit aan de ‘echte’ partner te laten weten?
• Heeft hier de privacy van de bewoner of het (verondersteld) recht op ‘eerlijkheid’ en transparantie jegens de partner -die niet de patiënt van de arts is- voorrang?
• Moeten we het ‘omgangsverkeer’ van de bewoner opnemen in het medisch dossier? Maar dan kan de familie erachter komen – of heeft die geen onbeperkte toegang tot het dossier?
• En wat dan als de mentor het niet goed vindt? Is dat een reden om deze intimiteit tussen de bewoners te verbieden? Hoe doe je dat dan? Opsluiten op de kamer?

Op veel van deze vragen zou mijn wedervraag zijn: waarom zou je dit willen doen?

Soms hoor ik tussen de regels van het gesprek met de zorgverlener door dat deze ook zélf worstelt met de vraag wat gezond, passend of ‘betamelijk’ gedrag van bewoners is. Het is cruciaal om je als zorgprofessional bewust te zijn van je eigen opvattingen over seksualiteit (in het verpleeghuis) en deze niet mee te laten spelen in het gesprek hierover met de patiënt en diens naasten en de overwegingen die je in situaties hieromtrent maakt.

Seks is een raar ding. We zien en horen erover op alle mogelijke plekken en manieren. De media raken er niet over uitgepraat: die heeft het met die gedaan; de ‘goede’ raad spat je tegemoet van de bladzijden van de glossy’s; de filmindustrie lust er wel pap van – 'Sex and the City' is mateloos populair – sex sells. Het is overal om ons heen, iedereen doet het, maar in onze naaste omgeving lijkt het soms niet te (mogen) bestaan. Wat dit betreft lijken het vooral de kinderen te zijn die moeite hebben met het ‘begaan van onkuisheid’ door moeder of vader. Meer dan de partner die diens eega zijn of haar behagelijkheid wel gunt.

Ik ga deze column bespreken met mijn kinderen en zeggen: Geen al te preuts gepruttel rond mijn bed(maatje) als ik eenmaal een oud besje ben. Probeer tegen die tijd met mildheid en mededogen te kijken naar de mens die ik dan geworden ben. Dit heet ‘de loop des levens’, waarvan niemand vooraf weet hoe die zal gaan. Dus laat die illusie varen en kijk vooral hoe mijn (en misschien iemands anders’) menszijn verblijd kan worden in ons dan waarschijnlijk verschraalde bestaan.

Het zou mooi zijn als een omroep als Max, die recent een uitzending maakte over ‘verwarring rond het sterfbed’ ook een item maakt over ‘verwarring rond het oude liefdesnest’ of beter: ‘Sex and the Nursing Home’. Hoognodig én: succes verzekerd!

Dr. mr. Antina de Jong, adviseur gezondheidsrecht en medische ethiek

Meer columns van Antina de Jong

Ben je arts en wil je reageren op dit artikel, stuur dan een mail naar communicatie@fed.knmg.nl
Lees meer nieuws