Tijdens de vele reisuren die ik de afgelopen zomervakantie maakte, had ik eindelijk eens tijd om bij te lezen én bij te luisteren. Zo ook de podcast waarin Medisch Contact in gesprek gaat met Mariëtte Hamer1. In dit luisterwaardige interview vertelt de Regeringscommissaris over seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld in de zorg.
Uit onderzoek van het CBS blijkt dat drie op de tien werknemers in de zorg in 2023 te maken heeft gehad met ongewenst seksueel gedrag op de werkvloer2.
Ik moet terugdenken aan de tijd dat ik nog in opleiding was tot bedrijfsarts. Einde dag meldde zich een operatieassistent op mijn inloopspreekuur. Ik zag dat ze erg overstuur was. En al snel hoorde ik waarom. Ze vertelde me dat een chirurg haar die ochtend had gezegd dat hij zin had om zijn tong in haar mond te stoppen. Ik merkte dat ik niet alleen verontwaardigd was, maar als beginnend professional ook onzeker over wat ik haar op dat moment kon bieden.
Ik heb ervaren dat het niet alleen dit soort grote, expliciete incidenten zijn die de werksfeer en werkplezier verpesten. Het zijn kleine en veel vaker voorkomende momenten die zelden worden benoemd - juist door die frequentie hebben ze impact, terwijl hun omvang ze ook makkelijker aan te pakken maakt.
Denk daarbij aan een terloopse, wellicht grappig bedoelde opmerking, een ongepast berichtje, of iets zo alledaags als samen een draaideur in stappen en daardoor net iets te dicht bij elkaar komen te staan. Waar de een zich daar niet ongemakkelijk bij voelt, geeft het bij de ander wel een vervelend gevoel.
In dat soort situaties draait het vaak om een paar simpele vragen: wat is voor jou normaal, waar ligt jouw grens en ben je ervan bewust hoe de ander dit ervaart?
Op een drukke afdeling, waar tijd schaars is en hiërarchie voelbaar, is het stellen van die vragen vaak lastiger dan het lijkt. Maar een team waar die vraag nooit wordt gesteld, kan een team worden waar mensen zich minder prettig voelen, los van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Werkplezier en een veilige sfeer ontspringen uit dezelfde bron.
Werkgevers dragen daarvoor een formele verantwoordelijkheid, maar ook als collega’s onderling heb je wat te doen. Een gezonde cultuur begint bij bewustwording en bij het bespreken van persoonlijke verschillen. De districtsbijeenkomsten die de KNMG organiseert rond het bespreekbaar maken van seksueel ongewenst gedrag laten zien dat verandering mogelijk is. Artsen zijn echt wel bereid om het gesprek aan te gaan, als er maar ruimte voor bestaat3.
Even terug naar de operatieassistent die na de walgelijke toespeling van een chirurg naar mij, een pas afgestudeerde bedrijfsarts, toestapte. Ik was geschokt toen ik hoorde over het voorval, ik vond het ongepast, maar ik merkte ook dat ik niet goed wist wat ik moest zeggen. Er ontstond bij een vorm van handelingsverlegenheid die ik nu op veel plekken terug zie komen.
De combinatie van macht, leeftijd en dreiging is precies wat dit soort incidenten zo moeilijk maakt om op te reageren, voor haar op dat moment, en voor mij als jonge bedrijfsarts die probeerde te begrijpen wat er nodig was.
In een eerdere column schreef ik dat het niet aan het slachtoffer is om steeds de grens te bewaken4. Die verantwoordelijkheid ligt bij ons allemaal.
Mariette Hamer zegt in de podcast dat de omstander een belangrijke functie heeft om de situaties bespreekbaar te maken en er iets van te zeggen. Dat is niet altijd gemakkelijk, maar besef dat het bespreken van dit soort situaties voor het ‘slachtoffer’ nog lastiger is en dat je iemand er enorm mee kan helpen. 'Ben je oké,' kan al genoeg zijn om erover in contact te komen.
Als ik nu, jaren later, met artsen over dit soort situaties spreek, merk ik dat de onzekerheid die ik toen voelde bij velen van hen herkenbaar is. Dat snap ik, maar als collega kun je enorm bijdragen door te benoemen wat je ziet, door goed op elkaar te letten en door het gesprek aan te gaan over wat seksueel grensoverschrijdend is. Doe dat op tijd zodat kleine momenten niet kunnen uitgroeien tot een cultuur waarin niemand zich uit durft te spreken.
Jurriaan Penders, voorzitter artsenfederatie KNMG
1 Hoe om te gaan met (seksueel) ... - Medisch Contact de podcast - Apple Podcasts
2 Grenzen op het werk in de zorg - Movisie
3 De Leidsche Co-Raad ontwikkelde een kaartspel om seksueel ongewenst gedrag bespreekbaar te maken: Nieuwsbericht - NVvH
4 KNMG: "Seksueel grensoverschrijdend gedrag in de zorg is ontoelaatbaar"
Ben je arts en wil je reageren op dit artikel, stuur dan een mail naar communicatie@fed.knmg.nl
Lees meer nieuws