Op 3 juli stemde de Tweede Kamer in met een wetsvoorstel dat illegaliteit strafbaar stelt, inclusief het bieden van hulp aan mensen zonder verblijfsvergunning. Een wet met verstrekkende gevolgen. Niet alleen juridisch, maar vooral moreel. Want wat betekent dit voor zorgverleners? Kunnen wij onze eed naleven als solidariteit strafbaar wordt?
Volgens de minister zal het vervolgen van hulpverleners die medische zorg bieden ‘geen prioriteit hebben’. Maar dat is natuurlijk niet waar het om gaat. Het gaat erom dat een meerderheid van het parlement het bieden van medische zorg aan deze groep mensen als een strafbaar feit ziet. Ik vind dat schokkend.
De spanning tussen wet en geweten is voor artsen geen abstract vraagstuk. In de spreekkamer is het dagelijkse realiteit: een kind met koorts, een zwangere vrouw zonder papieren, een man met een longontsteking die geen verzekering heeft. Tot nu toe wisten we één ding zeker: zorg kent geen paspoort. Medisch noodzakelijke zorg is een mensenrecht. Punt.
Het wetsvoorstel zet dat uitgangspunt op scherp. Plots kan medische hulp strafrechtelijke risico’s inhouden. Artsen komen daarmee in een onmogelijke positie: trouw blijven aan hun beroepsethiek, of gehoorzamen aan een wet die diezelfde ethiek ondermijnt. Dit is een keuze waartoe artsen nooit gedwongen zouden moeten worden.
De zorgplicht is geen vrijblijvend principe. Ze is verankerd in de wet, in onze beroepscodes en in onze moraal. Het onthouden van noodzakelijke zorg kan zelfs strafbaar zijn. En terecht. Want ziekte maakt geen onderscheid – zorg mag dat evenmin doen.
Toch lijkt dit wetsvoorstel te neigen naar het tegendeel. Het suggereert dat juridische status bepaalt wie recht heeft op menselijkheid en zorg. Maar in de spreekkamer zijn we geen grensbewakers. Daar zijn we dokters. En onze blik is niet gericht op verblijfsdocumenten, maar op zorg voor de patiënt, de mens die voor ons zit.
Daarbij komt: dit is niet alleen een medisch of juridisch vraagstuk. Het raakt aan iets fundamentelers: de morele waarden waarop onze samenleving is gebouwd. Waarden als compassie, menselijkheid en gelijkwaardigheid. Als we zorg aan ongedocumenteerden strafbaar maken, raken we die waarden kwijt – en daarmee ook iets van onszelf.
Beschaving toont zich in de manier waarop we omgaan met de meest kwetsbaren. In dit geval: mensen zonder verblijfsstatus, zonder netwerk, vaak zonder stem. Juist zij hebben ons nodig. Niet als activisten, maar als artsen. Als mensen.
Ik roep de Eerste Kamer op om verder te kijken dan de letter van de wet. Om zich af te vragen: wat voor samenleving willen wij zijn? Een samenleving waarin zorg een instrument van uitsluiting wordt – of een samenleving die de waardigheid van ieder mens centraal stelt?
Laten we voorkomen dat we pas na de vervolging van een zorgverlener gaan beseffen wat echt telt. De gezondheidszorg moet boven partijpolitiek staan. Want zodra angst de leidraad wordt, verliest de zorg haar morele kompas. En dat raakt ons allemaal.
Jurriaan Penders, voorzitter artsenfederatie KNMG
Ben je arts en wil je reageren op dit artikel, stuur dan een mail naar communicatie@fed.knmg.nl
Lees meer nieuws