KNMG District Alphen-Gouda-Leiden organiseerde onlangs, in samenwerking met Rijksmuseum Boerhaave, een klinische middag over ongelijkheid in de geneeskunde. De bijeenkomst bood een inhoudelijk kader voor een gezamenlijk bezoek aan de indringende tentoonstelling Ongezien.
Even weg uit de dagelijkse praktijk; weg van de overvolle agenda’s en de hectiek van de spreekkamer. In de stilte van het museum ontstond de broodnodige ruimte voor vertraging. Voorzitter Juriaan Penders opende de middag — die onder leiding stond van KNMG-bibliothecaris Martijn van der Meer — met een treffende observatie: "Een plek om enkel te kijken en te reflecteren voelt in onze tijd al als een cadeau."
Vanuit die rust legde hij de aanwezigen een fundamentele vraag voor: Zien wij werkelijk iedereen?
De titel van de tentoonstelling, Ongezien, raakt de kern van de medische praktijk. Penders refereerde aan de artseneed en de dagelijkse inzet voor toegankelijke zorg, maar benoemde ook de historische blinde vlekken die de geneeskunde hebben gevormd.
"Velen van ons zijn opgeleid in een tijd waarin het 'normale lichaam' de standaard was," stelde Penders vast. "In de praktijk bleek dat 'normale' lichaam echter vrijwel altijd een witte man. Het vrouwenlichaam bleef daardoor decennialang letterlijk en figuurlijk ongezien."
Dit gebrek aan representatie heeft diepe sporen nagelaten. We weten inmiddels wat de gevolgen zijn: hartziekten die bij vrouwen anders verlopen en daardoor soms pas later worden herkend, of technologische innovaties die volledig zijn geënt op de mannelijke fysiologie. "Dat besef heeft pijnlijke kanten," zegt de voorzitter. "Het heeft ertoe geleid dat vrouwen niet altijd de juiste behandeling kregen, wat in sommige gevallen zelfs levens heeft gekost."
Het mooie van deze tentoonstelling is dat dit niet als verwijt of tekortkoming werd gepresenteerd maar als bevinding van waaruit je weer kunt leren. Die uitgestoken hand van conservator en hoogleraar Medische Geschiedenis Mieneke te Hennepe werd door Penders aangenomen.
In zijn speech maakte de voorzitter een essentieel onderscheid tussen gelijk behandelen (equality) en het bieden van gelijke kansen(equity). Goede zorg vraagt soms juist om onderscheid, omdat lichamen en levenscontexten simpelweg verschillen.
"We moeten durven ongelijk te investeren om gelijke kansen op gezondheid te bieden."
Deze confrontatie met het verleden dwingt de moderne geneeskunde om scherper te observeren. Het heeft ons geleerd dat 'standaardzorg' niet per definitie 'goede zorg' is voor iedereen. Juist door de verschillen te erkennen, leren we beter kijken.
Het stemde de voorzitter hoopvol dat dit inzicht steeds vaster voet aan de grond krijgt op de werkvloer. Hij merkt dat collega’s vaker andere vragen stellen en met een hernieuwde focus luisteren. Het is het teken van een vakgebied in beweging: van vaste protocollen naar zorg die de mens achter de patiënt echt ziet.
De middag was een pleidooi voor professionele bescheidenheid en voortdurende nieuwsgierigheid. "Het mooie aan ons beroep is de bereidheid om te blijven leren en inzichten bij te stellen," besloot Penders. Met de gedachte dat passende zorg verder gaat dan gelijke zorg, betraden de aanwezigen de tentoonstelling. Een uitnodiging om met een open blik te kijken, en die verwondering mee terug te nemen naar de eigen spreekkamer.
Ben je arts en wil je reageren op dit artikel, stuur dan een mail naar communicatie@fed.knmg.nl
Lees meer nieuws