De KNMG maakt zich grote zorgen over het toenemend misbruik van AI-gegenereerde deepfakevideo’s waarin gezichten en stemmen van artsen zonder hun toestemming worden gebruikt voor misleidende gezondheidsclaims. Met deze deepfakes wordt misbruik gemaakt van de deskundigheid en reputatie van artsen, om onjuiste informatie geloofwaardig te laten lijken. Medische deepfakes verspreiden bewust of onbewust mis- en desinformatie, met grote risico’s voor de zorg, de volksgezondheid en het vertrouwen in artsen.

Wat zijn medische deepfakes?

Medische deepfakes zijn gemanipuleerde video’s waarin gezichten en stemmen van artsen levensecht worden nagebootst. Ze worden ingezet om producten en diensten aan te prijzen of misleidende medische informatie te verspreiden. Door geavanceerdere technologie zijn deze nepbeelden nauwelijks nog te onderscheiden van echte opnames. Hierdoor wordt het voor mensen moeilijker om betrouwbare, wetenschappelijke medische informatie te onderscheiden van valse of misleidende inhoud.

Risico’s voor arts én patiënt

Medische deepfakes verspreiden mis- en desinformatie en vormen zo een direct gevaar voor de gezondheid van mensen. Wie op basis van zulke video’s verkeerde keuzes maakt, loopt het risico op ernstige of zelfs fatale gezondheidsproblemen. Tegelijkertijd ondermijnen deze video’s het vertrouwen in artsen, die ongewild als bron van valse informatie worden neergezet. Dat schaadt niet alleen hun professionele reputatie, maar ook de vertrouwensrelatie tussen artsen en patiënten.

Aanpak noodzakelijk

De KNMG roept overheid, online platforms en maatschappelijke organisaties op om gezamenlijk hard op te treden tegen de productie én verspreiding van medische deepfakes. Effectieve maatregelen zijn nodig tegen zowel makers als verspreiders, ongeacht of misleiding bewust of onbedoeld plaatsvindt. Heldere regels en strikte handhaving zijn noodzakelijk om de betrouwbaarheid van medische informatie en het vertrouwen in artsen te beschermen.

Wat kun je doen als jijzelf of een collega slachtoffer wordt van een medische deepfake?

Direct actie ondernemen

• Bewaar al het bewijs van de deepfake: maak opnames en/of screenshots, noteer de URL's en datum/tijd en bewaar bestanden lokaal.
• Meld het vermoeden van een deepfake direct bij het platform (YouTube, Facebook, TikTok, etc.) met je het verzamelde bewijs en dien een verwijderverzoek in op grond van de AVG (onjuiste persoonsgegevens, recht op vergetelheid). Verzoek het platform om ook zoekmachines en andere sites te informeren.
• Informeer je directe collega’s en werkgever over de deepfake, mocht dit van toepassing zijn.

Vervolgstappen

• Schakel een juridisch adviseur in als je vervolgstappen wilt ondernemen zoals het aansprakelijk stellen van de maker en/of het verplichten tot verwijderen van de deepfake.

• Doe aangifte bij de politie wegens identiteitsfraude, smaad of laster.

• Dien een klacht in bij de Autoriteit Persoonsgegevens als je verwijderingsverzoek wordt afgewezen of als je geen reactie ontvangt op je verzoek.

Communicatie en regie

• Reageer niet impulsief op (social) media), maar leg de focus op feitelijke correctie en de mogelijke schade voor burgers.
• Deel de deepfake niet via social media of andere platformen, ook niet om anderen te waarschuwen (dit vergroot alleen het bereik van de video).
• Overweeg een officiële verklaring als de video veel aandacht krijgt en je bang bent dat de deepfake schade kan berokkenen.
• Overleg eventueel ook met je werkgever over een reactie en mogelijke acties naar je eigen patiënten toe.

Samen tegen medische deepfakes

De KNMG onderstreept dat de bestrijding van medische deepfakes alleen kans van slagen heeft als overheid, technologiebedrijven, zorgprofessionals én burgers gezamenlijk optrekken. Een effectieve aanpak vereist naast heldere regels en handhaving ook meer bewustwording onder gebruikers van social media. Met de juiste handvatten kunnen burgers manipulatie in medische video’s sneller en beter herkennen.

Alleen door gezamenlijke actie kunnen we het vertrouwen in artsen behouden, de betrouwbaarheid van medische informatie beschermen en de veiligheid van burgers waarborgen. De technologie ontwikkelt zich razendsnel. Daarom is snelle actie van overheid en platforms nodig, zodat de samenleving kan rekenen op betrouwbare medische informatie.

Zie ook

• KNMG-dossier Artificial Intelligence (AI)

Ben je arts en wil je reageren op dit artikel, stuur dan een mail naar communicatie@fed.knmg.nl
Lees meer nieuws