Niet alles wat kan, hoeft

Passende zorg in de laatste levensfase

Hoe bereiken we in Nederland dat mensen in de laatste periode van hun leven passende zorg krijgen, die aansluit bij hun wensen? Deze vraag legde artsenfederatie KNMG voor aan een stuurgroep met vertegenwoordigers van patiënten, artsen, verpleegkundigen, ouderen en oudere migranten. Voorzitter van de stuurgroep is prof. dr. Gerrit van der Wal, voormalig inspecteur-generaal gezondheidszorg. Zij beschrijven in het rapport Niet alles wat kan, hoeft de mechanismen die overbehandeling veroorzaken, met als gevolg een tekort aan aandacht voor de kwaliteit van leven en voor andere keuzes dan doorbehandelen. Ook benoemen zij maatregelen om deze mechanismen te doorbreken. Op de volgende vijf punten wil de stuurgroep als eerste vooruitgang boeken

  • Het aanvaarden van en het praten over het levenseinde wordt gewoner.
  • De wensen van patiënten worden verhelderd en de samenwerking, inclusief overdracht, verbeterd.
  • Beslissingen neem je samen: het proces van besluitvorming wordt verbeterd.
  • Richtlijnen zijn niet alleen gericht op ‘doen’, maar ook op ‘laten’.
  • Het zorgstelsel wordt minder gericht op productie en meer op passendheid.

De organisaties geven in het rapport aan hoe zij hieraan werken. Zij nodigen iedereen die het aangaat uit om deze maatregelen op hun eigen terrein vorm te geven. 


Wat zeggen de betrokken organisaties over passende zorg in de laatste levensfase:


Wat is er aan de hand?

Wat gaan we er aan doen?

Rapport 'Niet alles wat kan, hoeft - passende zorg in de laatste levensfase'

Ondersteunende informatie

Columns

Praktijkdilemma's KNMG Artseninfolijn

  • Terminale patiënt laten opnemen?

    Vraag van een huisarts

    Bij een 79-jarige patiënt van mij is een gemetastaseerd coloncarcinoom geconstateerd. Hij wil geen behandeling meer; bij eerdere operaties heeft hij veel van zijn conditie moeten inleveren. We hebben afgesproken om alleen nog palliatief te behandelen. Nu ontwikkelt hij acuut een ileus en is niet meer aanspreekbaar. Een operatie kan zijn leven mogelijk enige tijd rekken, anders zal hij op korte termijn overlijden. De dochter dringt aan op een operatie. Moet ik de patiënt laten opnemen?

    Antwoord KNMG Artseninfolijn

    Als de patiënt opname in een ziekenhuis expliciet heeft geweigerd, dan dient u deze weigering te respecteren, ook als de patiënt niet meer aanspreekbaar is. Dit geldt ook als u zelf meent dat een operatie nog medisch zinvol zou zijn. Een behandelweigering is immers geen advies aan de arts, maar een bindend voorschrift. Voorwaarde is wel dat de patiënt goed is voorgelicht over zijn situatie, dat de weigering ondubbelzinnig is en dat de patiënt de consequenties van de behandelweigering goed heeft begrepen. U moet de weigering duidelijk in het dossier aantekenen. Eventueel kan de patiënt een weigering ook vastleggen in een schriftelijke wilsverklaring.

    Om discussies met familieleden in dergelijke crisissituaties te voorkomen, is het van belang dat artsen en patiënten tijdig het gesprek aangaan over het overlijden, bij voorkeur in aanwezigheid van naasten. De naasten worden zo betrokken bij het besluit en zullen dat ook gemakkelijker kunnen accepteren. De KNMG-handreiking 'Tijdig praten over het overlijden' kan bij zo’n gesprek behulpzaam zijn. Een dossieraantekening of een wilsverklaring kan de arts extra zekerheid bieden.

    Medisch zinloos handelen
    Als met de patiënt niets is afgesproken, moet de arts zich afvragen of opname in het ziekenhuis in het belang is van de patiënt. Is een operatie medisch zinvol? Draagt een operatie bij aan de kwaliteit van leven? Draagt deze operatie bij aan de instandhouding of verbetering van de medische conditie van de patiënt? Is er een redelijke verhouding tussen de belasting en het doel van de behandeling? Bij deze vragen gaat het niet om de leeftijd van de patiënt, maar om diens medische toestand voor en na de ingreep, de belasting van de ingreep en op welke termijn de patiënt er baat bij heeft. Bij twijfel kan hierover overlegd worden met de patiënt of de familie. De arts maakt echter altijd een afweging op medisch professionele gronden en kan niet gedwongen worden in te gaan op een verzoek van wie dan ook.

    Overdracht
    Het komt regelmatig voor dat tussen arts en patiënt heldere afspraken zijn gemaakt, maar dat deze afspraken niet goed zijn vastgelegd in het dossier of overgedragen tussen behandelaren. De waarnemer die de patiënt in de ANW-uren ziet, stuurt de patiënt bij twijfel dan toch in, omdat hij de medische situatie van de patiënt niet kent en geen weet heeft van eventuele afspraken. Om dergelijke overbehandeling in de laatste levensfase te voorkomen is het van groot belang dat de arts de afspraken vastlegt in het dossier en deze aan derden, zoals de huisartsenpost, bekend maakt. 

Delen via

Terug naar boven Stel uw vraag!